सेयर बजारले प्राविधिक रुपमा ‘वियरिस ट्रेन्ड’ को बाटो देखाएको छ ।
प्राविधिकरुपमा बुलिस ट्रेन्डको उच्च विन्दुबाट २० प्रतिशतले गिरावट भएपछि त्यसलाई वियरिस ट्रेन्ड मानिने सेयर बजारका जानकारहरु बताउँछन् ।
‘नेप्सेको इन्ट्रा–डे’ विन्दुलाई हेर्ने हो भदौ ३ गतेको ३२१७ को उच्च विन्दुबाट मंगलबार २६०२ अंकसम्म झर्दा १९.३७ प्रतिशतको गिरावट भइसकेको छ ।
तर, नेप्सेको भदौ २ गतेको ३१९९.०३ अंकको क्लोजिङ विन्दुलाई उच्च विन्दु मानेमा पनि मंगलबार २६१५.४० अंकमा बन्द हुँदा उच्च विन्दुबाट १८.२४ प्रतिशतको गिरावट भइसकेको छ ।
भदौ ३ गतेको क्लोजिङ बिन्दु पछिको पछिल्लो २५ कारोबार दिनमा नै नेप्सेमा ५८३.६३ अंक अर्थात् १८.२४ अंकको उच्च गिरावट हुँदा अब बजारले कतै वियरिस ट्रेन्ड समातेको त होइन भन्ने चिसो लगानीकर्ताको मनमा पसेको देखिन्छ ।
सूचीकृत कम्पनीहरुले गत आर्थिक वर्षको मुनाफाबाट धमाधम लाभांश प्रस्ताव गरिरहेका छन् ।
आर्थिक वर्ष २०७७–०७८ को मुनाफाबाट हालसम्म २१ वटा सूचीकृत कम्पनीले सेयरधनीलाई वितरण गर्ने लाभांश प्रस्ताव गरिसकेका छन् ।
लाभांश प्रस्ताव गरेकामध्ये बजारमा ठूलो हिस्सा रहेको वाणिज्य बैंकहरुको लाभांशको प्रतिफल दर हेर्दा सिटिजन्स बैंकको ४ प्रतिशतभन्दा माथि रहेको छ भने सानिमा बैंक र माछापुच्छ्रे बैंकको पनि प्रतिफल दर साढे ३ प्रतिशतभन्दा माथि रहेको छ । कुमारी बैैंकको मात्रै प्रतिफल दर ३ प्रतिशत भन्दा कम रहेको छ ।
गत आर्थिक वर्षमा पनि हेर्ने हो भने वाणिज्य बैंकहरुको औसत प्रतिफल दर साढे ३ प्रतिशत भन्दा तल नै रहेको थियो । तर गतवर्षको यही अवधिमा हेर्ने हो भने बजार परिसूचक नेप्से अहिलेको भन्दा धेरै नै तल थियो ।
समग्र सेयर बजार बढेको अवस्थामा पनि बजारलाई लिड गर्ने बैंकिङ क्षेत्रमा आकर्षक लाभांश प्रस्ताव गरिरहँदा पनि सेयर बजार परिसूचक नेप्से भने पछिल्लो एक महिना यता लगातार घटिरहेको छ ।
सामान्य अवस्थामा आर्थिक वर्षको पहिलो त्रैमासमा सूचीकृत कम्पनीले उक्त वर्षभर कमाएको नाफा लाभांशको रुपमा वितरण गर्ने बेला भएकोले सेयर बजार बढ्ने सिजनको रुपमा पनि लिने गरिन्छ ।
तर भदौ पहिलो साताबाट भने सेयर बजारमा गिरावट सुरु भएको छ । लाभांश सिजनमा नै नेप्सेमा गिरावट भइरहँदा सेयर बजारमा प्रवेश गर्ने नयाँ लगानीकर्तालाई भने अन्योल बनाएको छ ।
सामाजिक सञ्जालमा देखिएको प्रतिक्रियाले पनि बेलैमा सेयर बेचेर बाहिरिने हो अथवा होल्ड गर्ने भन्नेमा उनीहरु अन्योलमा छन् ।
सेयर बजारका अनुभवि लगानीकर्ता अम्बिका पौडेल भने सेयर बजारको बुलिस साइकल नसकिएको बताउँछन् ।
नियामक निकाय र सरकारबाट सेयर बजारमा बारम्बार भएको प्रहारले गर्दा लगानीकर्ताको मनोबल कमजोर भएको परिणामस्वरुप अहिले सेयर बजार घटिरहेको पौडेल बताउँछन् ।
सेयर बजारमा जतिसुकै फन्डामेन्टलको कुरा भए पनि सबैभन्दा महत्वपूर्ण फ्याक्टर भने लगानीकर्ताको मनोविज्ञान नै भएको र सरोकारवाला निकायले लगानीकर्ताको मनोविज्ञानमा पटक पटक प्रहार गर्दा अहिले सेयर बजारमा गिरावट भएको उनको तर्क छ ।
सामान्यतया नेप्सेमा उच्च विन्दुबाट २१० प्रतिशतको गिरावट हुँदा वियरिस ट्रेन्ड सुरु भएको मानिने भए पनि सबै अवस्थामा २० प्रतिशत नै वियरिस भन्न मिल्ने बताउँछन् ।
“अहिले करिब २० प्रतिशतले घटेको छ, कोभिडभन्दा अगाडि फागुनमा पनि नेप्से १६३२ अंकमा पुगेर करिब २७–२८ प्रतिशतले घटेको थियो,” उनले भने, “सेयर बजार पहिले जुन हिसाबले बढेको थियो, त्यसमा स्वाभाविक करेक्सन खोजेको थियो अलि ढिलो आएर करेक्सन भएको हो, अब धेरै करेक्सन हुन ठाउँ छ जस्तो लाग्दैन अब बजारमा धेरै ‘पेनिक’ हुनुपर्ने अवस्था छ जस्तो लाग्दैन ।”
सेयर बजारमा वियरिस पनि साइक्लिक र सिजनल दुई प्रकारका हुने बजारका जानकारहरु बताउँछन् ।
यदि सिजनल वियरिस भएमा क्षणिक समयमानै बजार घटेर पुनः बढ्नसक्ने पनि हुन्छ । लगानीकर्ता पौडेल पनि अब बजारमा गिरावट हुन्छ भन्ने नलागेको बताउँछन् ।
तर, लगानीकर्ताको मनोविज्ञान बलियो बनाउन सरकारले पनि कुनै न कुनै रुपमा सम्बोधन गर्नुपर्ने उनको तर्क छ । अहिले सेयर बजारमा एक हिसाबले थिग्रिएको उनले बताए ।
यस्तै सेयर विश्लेषक अनलराज भट्टराई पनि अहिलेको गिरावट लामो समय नरहने बताउँछन् । सेयर बजारको अहिलेको चक्र र विगतको चक्र तुलना गर्न नमिल्ने उनको तर्क छ ।
अहिले नेपालको सेयरबजार अनुमान गर्न सकिने अवस्थामा नरहेको उनले बताए ।
“हाम्रो अहिलेको मार्केटलाई विगतसँग दाज्न मिल्ने अवस्था छैन, अनलाइन कारोबार हुँदाको मार्केट र अहिले अनलाइन कारोबार भइसकेपछिको पछिल्लो ७–८ महिनाको मुभमेन्ट धेरै फरक छ,” उनले भने, “लकडाउनपछि सेयरबजार खुलेपछि छोटो समयमा एकदम माथि गएर अहिले घटिरहेको अवस्था छ,” उनले भने, “जुनबेला सेयर बजार बढ्दै गयो त्यो बेलामा लगानीकर्ताको संख्या र समयमा पनि सक्रिय लगानीकर्ताको संख्या हाम्रो मार्केट सुरु भएदेखिको आंकडालगायतले विगतको उतारचढाव र अहिलेको उतार चढावलाई आधार मानेर तुलना गर्न सकिँदैन ।”
विगतको लगानी गर्ने क्षेत्रभन्दा अहिले धेरै फरक भएर र अहिले विस्तारित बजार विगतसँग अहिलेको उतारचढाव फरक भएको उनले बताए ।
यद्यपी बजार घट्दै गएको अवस्थामा नेपालमा मात्रै नभएर जतिसुकै विकसित भएको बजार भए पनि लगानीकर्ता नर्भस हुने र उनीहरुको मनोविज्ञानमा प्रभाव पर्ने भने स्वाभाविक भएको उनले बताए ।
“जतिसुकै विकासित र ठूला अर्थतन्त्र भएको भए पनि लगानीकर्ताले आफ्नो मूल्य घटेको देख्न चाहँदैन, तर हाम्रो हरेक दिन मूल्य घट्दै गएको अवस्था छ,” उनले भने, “सेयर बजारमा बिक्री नगर्दासम्म नाफा र घाटा कसैलाई हुँदैन, मनोवैज्ञानिक घाटा र नाफा मात्रै हुने हो, जब लगानीकर्तालाई मनौवैज्ञानिक त्रास हुन्छ, त्यसले लगानीकर्तालाई प्रभाव पारिहरेको हुन्छ ।”
२० प्रतिशतले बजार घट्दा वियरिसमा जाने, नियामक निकायले यस्ता कम्पनीमा लगानी नगर जोखिम छ भन्नेजस्ता कार्यले लगानीकर्ताको मनोविज्ञानमा प्रभाव पारिरहेको उनले बताए ।
तर अहिलेको समयको सक्रिय लगानी र एक वर्ष अगाडिको अवस्था हेर्न हो भने सेयर बजार धेरै नै उत्साहित रहेको उनले बताए ।
सेयर बजारको अहिलेको अवस्थाले कहीँ न कहीँ सपोर्ट खोज्ने उनको तर्क छ ।
त्यो सपोर्ट भनेको बैंकिङ तरलता, ब्याजदर अथवा नियामक निकायले बजारमा सेन्सिटेभ भएर बुझ्नुपर्ने उनको तर्क छ ।
यसमा सरकार र नियामक निकाय जिम्मेवार बन्नुपर्ने भट्टराई बताउँछन् ।
त्यसोभएमा नेपालको सेयर बजारमा देखिएको उत्साह कायम रहने र बजार पुनः लयमा फर्कने उनले दाबी गरे ।
