काठमाडौ । सिन्धुपाल्चोकमा निर्माणधीन १०२ मेगावाटको मध्य भोटेकोशी जलविद्युत कम्पनी लिमिटेडका कर्मचारीहरुको बदमाशी बाहिरिएको छ । तीन बर्षभित्र निर्माण कार्य सम्पन्न गर्नेगरी सन २०१३ बाट निर्माण कार्य थालनी गरिएको उक्त आयोजनाले अहिलेसम्म बत्ती उत्पादन गर्न सकेको छैन् । प्रमुख कार्यकारी अधिकृत लगायतका कर्मचारीहरु ब्यक्तिगत स्वार्थ र आर्थिक चलखेलमा लिप्त भएपछि आयोजनाको काम प्रभावित भएको आशंका गरिएको छ ।

बिभिन्न विश्वस्त श्रोतबाट प्राप्त जानकारी अनुसार कम्पनीका माथिल्लो तहका व्यबस्थापकहरुले चरम बदमाशी गरेको देखिन्छ । कम्पनीका पुर्व एम. डि. तथा हालका प्राविधिक प्रबन्धक विजय लाल श्रेष्ठको श्रीमती नेपाल ईन्भेष्टमेन्ट बैंकको एल.सी विभागको प्रमुख भएको कारण ब्यक्तिगत तथा आर्थिक फाईदाको लागि श्रेष्ठले अर्बौं रकम बराबरको एल. सी. खोल्दा सार्वजनिक सुचना प्रकाशित नकरीकनै विना प्रतिस्पर्धा नेपाल इन्भेस्टमेन्ट बैंकलाई दिएर आर्थिक अनियमितता गरेको बुझिएको छ । श्रेष्ठको श्रीमती अवकाश पश्चात पनि कानुन विपरीत उक्त बंैकको दरवारमार्ग स्थित शाखामा थप सुविधा सहित कार्यरत रहेको समेत खुल्न आएको छ ।

यस्तै कम्पनीले खोलेको सी.ई.ओ को आवेदनमा सेटिङ्ग गरि उमेर हद पहिलो आवेदनमा भएको ५७ बर्षबाट बढाई ६० बर्ष कायम गरिएको तथा कम्पनीको साइट कार्यालयमा कम्तीमा १५ दिन अनिवार्य उपस्थित हुनुपर्ने भनी उल्लेख गरि रामगोपाल शिवाकोटिलाई नियुक्त गरिएको थियो । तर शिवाकोटी विगत ४ वर्ष देखि साइट कार्यालयमा हाजिर नभइ केन्द्रिय कार्यालयमा बसि सम्पुर्ण सेवा सुविधा लिइरहेको पाइएको छ भने बाहिर सार्वजनिक हुने डरले कम्पनीको वेभ साइटबाट कान्तिपुरमा प्रकाशित उक्त आवेदनको सुचना हटाईएको पाईएको छ । शिवाकोटिले सि.ई.ओ. मा आफुलाई नियुक्त गरे बापत साधारण शेयर बाट संकलित रकम कम्पनीको हितमा जम्मा नगरी केहि सञ्चालकहरुलाई खुसी पार्न उनीहरु अनुकुलको बैंकमा जम्मा गरि आर्थिक फाईदा तथा उक्त बैकमा कार्यरत निज सञ्चालकको आफन्तको तह तथा सेवा सुविधाको वृद्विका लागि आर्थिक अपचलन गरेको समेत पाइएको छ ।

सम्झौता बिपरितका उपकरणहरु खरिद
इलेक्ट्रोमेकानिकलको ठेकेदार एण्ड्रिज हाइड्रोसंग सन २०१३ मा प्रि. क्वालफिकेशनको लागि भएको सम्झौतामा उल्लेख भए अनुसारका पावरहाउसका मेशिन तथा उपकरण सप्लाई गर्ने विभिन्न कम्पनीहरुबाट उपकरण नल्याई अर्कै कम्पनीको सामानहरु सप्लाई गर्छु भनी एण्ड्रिज हाइड्रोले अनुमती माग गरि पत्राचार गरेकोेमा तत्कालीन समयका निमित्त सि.ई.ओ. विजयलाल श्रेष्ठ तथा उनी पछाडिका सि.ई.ओ. मणि कुमार काफले कुनै हालतमा स्वीकार्य हुंदैन भनि करिब ७ वर्ष देखि नमानेको अवस्थामा शिवाकाटिको नियुक्ति पश्चात सन २०२१मा उनी मार्फत अन्यलाई बाईपास गरि निर्णय गर्न लगाई सम्झौता भन्दा बाहिरका बिभिन्न कम्पनीका उपकरण ल्याई जडान गरिएको पाईएको छ । उक्त सेटिङमा पनि करोडौं रुपैयांको अनियमितता गरेको पाईएको छ । उक्त निर्णयमा बरिष्ठ ब्यवस्थापकहरुको हस्ताक्षर हुनु पर्नेमा उक्त कार्य गलत भन्दै सो समयमा प्राविधिक प्रबन्धक विजय लाल श्रेष्ठ, करार महाशाखा प्रमुख रामप्रसाद सिलवाल र आयोजना प्रमुख सुर्यनाथ भुर्तेलले हस्ताक्षर नगरेको श्रोतको दावी छ ।

245 KV SF6 GIS भन्ने उपकरण सप्लाईको लागि P.Q गर्दा ABB LTD ( India/China) अथवा Hyosung LTD. Korea भन्ने कम्पनीको जडान गर्ने सम्झौता भएकोमा हालसो बाहेकको GE India भन्ने कम्पनीको जडान गरि आर्थिक अनियमितता गरेकोहुन सक्ने श्रोत बताउछ । Generator Transformer भन्ने उपकरण सप्लाईको लागि P.Q गर्दा ABB LTD India वा EMCO India नाम गरेका कप्पनीमध्येको जडान गर्ने भनिएकोमा सम्झौताविपरीत सो बाहेकको INDO- Tech India भन्ने कम्पनीको जडान गरिएको छ । 245 KV SF6 GIB भन्ने उपकरण सप्लाईको लागि P.Q गर्दा ABB LTD ( India / China अथवा Hyosung LTD. Korea भन्ने कम्पनीको जडान गर्ने सम्झौता भएकोमा हाल सो बाहेक GE India भन्ने कम्पनीको जडान गरि आर्थिक अनियमितता गरेको आशंका गरिएको छ ।

नेपालमा P.Q  पास गरि ठेक्का प्राप्त गर्नको लागि सम्झौतामा एउटा तर पछि ठूलो आर्थिक लाभ लिएर भेण्डर परिवर्तन गरि अर्बौं रुपैंयाको अनियमतता गर्ने प्रथा विद्यमान रहेकोले माथि उल्लेखित उपकरणका साथै पावरहाउसमा प्रयोग भएका भ्भखबतयच तथा अन्य धेरै महंगो उपकरणहरु सम्झौता विपरीतका कम्पनीका ल्याई जडान गरि अर्बौं रुपैंया अनियमितता गर्नकै लागि शिवाकोटिलाई जालसाजीपुर्ण विज्ञापन गरि नियुक्ति गरिएको आशंका छ । P.Q  मा राम्रो गुणस्तरको उपकरण सप्लाई गर्छौं भनि एकथरी कम्पनीको नाममा ठेक्का सम्झौता गर्ने तर पछि विभिन्न बहानाबाजी गरि उक्त कम्पनी परिवर्तन गर्न विभिन्न शक्ति केन्द्र धाउने र दबाब सिर्जना गरेर अर्बौंको चलखेल गर्ने परम्पराको निरन्तरता स्वरुप मध्यभोटेकोशी जलविद्युत आयोजनामा पनि विगत ७ बर्ष देखि पत्राचार मार्फत शुरु भएको भेण्डर परिवर्तनको मिशन एण्ड्रिज नामक ठेकेदार कम्पनीले शिवाकोटि मार्फत पुरा गरेको श्रोत बताउछ ।

मध्यभोटेकोशी कम्पनी लिमिटेड अर्धसरकारी संस्था भएकोमा विभिन्न बहानामा शिवाकोटिले २२ मे.वा. क्षमताको शिव श्री हाईड्रो पावर कम्पनी लिमिटेडलाई आफनो क्षेत्राधिकार भन्दा बाहिरको प्रशारण लाईनको निमार्ण गर्ने भन्ने बहानामा कम्पनीको नियम र सार्वजनिक खरिद ऐनको बर्खिलापमा गई रु. पांच करोड निकाशा गरि आर्थिक अपचलन गरि अख्तियारको दुरुपयोग गरेका छन । साथै उनले परामर्शदाता कम्पनीमा समेत सम्झौता विपरित तोकिएका मापदण्ड पुरा नगरेका आफु अनुकुलका ब्यक्तिलाई दवाव सिर्जना गरेर नियुक्ति गर्न लगाएको बुुझिएको छ । २२० के. भि. प्रशारण लाईन निर्माणको ठेक्का पाएको ठेकेदार कम्पनीलाई आर्थिक प्रलोभनमा परि निर्माणाधिन सब स्टेशनको करोडौंको थप निर्माण कार्य विना प्रतिसपर्धा ठेक्का दिई अख्तियारको चरम दुरुपयोग गरेको बुझिएको छ । सुरुङ्ग निर्माणको क्रममा हाल पानी चुहिएको स्थानमा कंक्रिटको ढलान गर्नुपर्ने भएको भएतापनि डरलाग्दो आर्थिक अनियमितता गरि आफनो पदिय अधिकारको चरम दुरुपयोग गरेको कुरा ढा छोप गर्न छिटो बत्ती बाल्ने भन्दै प्राविधिक प्रवन्धक श्रेष्ठ र रामगोपाल शिवाकोटिले परामर्शदातालाई दवाव दिई ठेकेदार कम्पनीलाई उक्त चुहिएको स्थानमा ढलान गर्न नदिएको बुझिन्छ । जसका कारण हाल पानी चुहिन गएको र उक्त ठाउंमा मर्मत गर्न करिब एक वर्ष लाग्ने देखिन्छ ।

आफनो यस हर्कतको कारण अर्बौं रुपैंयाको क्षतीको दोषबाट बच्नको लागि तत्कालिन आयोजना प्रमुख सुर्यनाथ भुर्तेल, परामर्शदाताका प्रमुखहरु लगाएतका ब्यक्तिहरुलाई हटाई शिवाकोटिले आफु निकटकाहरुलाई परामर्शदाता कम्पनीको प्रमुख र सुरुङ्गको कार्य सुपरभिजन कार्य गर्न लगाएका छन् भने हाल आयोजना प्रमुखको समेत जिम्मा आफैंले लिई उक्त विषयलाई विषयान्तर गरि सम्पुर्ण दोष प्रशारण लाईन बन्न सकेको कारण देखाई आफु पन्छन खोज्दै विभिन्न सञ्चार माध्ययमलाई आर्थिक प्रलोभनमा पारि दोष अरुमाथि थुपारी भ्रम छरीरहेको आरोप लागेको छ । सामाजिक उत्तर दायित्व अन्तर्गतका केहि कार्य गर्न प्रशारण लाइनमुनीका जग्गाधनि लगाएत त्यस भेगका जनताहरुले जनप्रतिनिधि मार्फत आफनो गुनासो राख्दा शिवाकोटिले आफ्नो कारण अझै एक बर्ष पछाडि धकेलिएको आयोजनको दोष विभिन्न सञ्चार माध्यममार्फत अरुलाई लगाइ बदनाम गराउने कुचेष्टा गरेको पाइएको छ ।

न्यायीक निकाय धाउने र दबाबमुलक कार्यक्रमको तयारी
हाल स्थानीय लगानीकर्ता तथा विभिन्न सरोकारवालाहरुले जननिर्वाचित जनप्रतिनिधिको रोहवरमा पानी चुहिएको सुरुङ्गको स्थलगत निरिक्षण तथा जडान गरिएका विभिन्न उपकरणहरुको वास्तविक अवस्थाको बारे गहन अध्ययन गर्ने तत्पश्चात आरोपको बारेमा सत्य तथ्य पत्ता लगाउन जिल्ला समन्वय समिती सिन्धुपाल्चोकका संयोजक मार्फत अख्तियार दुरुपयोग अनुसन्धान आयोग, सम्पत्ती सुद्विकरण, जालसाजी तथा मानहानी मुद्वा दर्ताको लागि अदालत लगायत सम्बन्धित निकायहरुलाई दोषी उपर आवश्यक कडा भन्दा कडा कारवाहीको लागि पत्राचार गर्ने तयारी भइरहेको श्रोतले बताएको छ । सत्यतथ्य छानविन नभएसम्म विभिन्न स्थानिय सरोकारवालाहरुले दैनिक एक घण्टाको दरले निरन्तर धर्ना तथा दवावमुलक कार्यक्रमको आयोजना गर्ने समेत श्रोतले बताएको छ ।

सन २०१३ मा शुरु गरि सन २०१६ मा सम्पन्न गर्ने गरि आयोजनाको निर्माण शुरु गरिएकोमा ११ वर्ष वितिसक्दा समेत बत्ति उत्पादन हुने कुरा अनिश्चित रहेको छ । कर्मचारी सञ्चय कोषले ५० प्रतिशत ऋण लगानी गरेको यस आयोजनको कुल लागत चौध अर्ब बहत्तर करोड रहेको थियो । हाल यस आयोजनाको लागत बढेर ब्याज बाहेक रु सोह्र अर्ब पुगेको छ भने ब्याज समेत करिब रु एक्काइस अर्ब पुगेको छ । करिब छ अर्ब लागत बढिसकेको यस आयोजनाको लागत अझै कति बढने हो अनिश्चित अवस्थामा छ । बार्षिक ५४२.२ गिगावट आवर विजुली उत्पादन गर्ने यस आयोजनाले नेपाल विद्युत प्राधिकरणसंग हिंउदको समयमा प्रति युनिट रु ८.४ र वर्षाको समयमा रु ४.८ को दरले विद्युत खरिद विक्रि सम्झौता गरेको थियो

जसमा यस आयोजनको आम्दानी बार्षिक रु २ अर्ब ८० करोड हुन आउछ । जस अनुसार तोकिएको समयमा यो आयोजना सम्पन्न भएको भए हालको मिति सम्म आठ बर्षमा करिब रु २२ अर्ब ५० करोड आम्दानी गरिसकेको हुन्थ्यो । ठेकेदार कम्पनीको माग बमोजिम ११ पटक समय सिमा थपीएको छ भने हाललाई परामर्शदाताले अगामी श्रावण २४ गतेसम्म समय थप गर्न सिफारीस गरेको छ । महाभुकम्पले खासै असर नगरेको यस आयोजनाले केही प्राकृतिक प्रकोपको सामना गर्नु परेको भएतापनि मुख्य रुपमा ब्यबस्थापकहरुको आन्तरीक द्वन्द, लापरवाहि र आर्थिक अनियमितताका कारण यो आयोजना धरासाही बन्दै गईरहेको छ ।

हाल अन्तिम अवस्थामा आएर आयोजनाको सुरुङ्गबाट पानी भर्ने क्रममा पानी लिकेज भएकोले यो आयोजना थप अनिश्चिततातर्फ धकेलिएको छ । लगभग समाधानको दिशामा उन्मुख भइसकेको प्रशारण लाईनको विवाद झनै पेचिलो बनेको छ । भने सुरुङ्ग मर्मत गर्न कति समय लाग्ने हो र मर्मत कार्य कतिको प्रभावकारी हुने हो भन्ने आशंका पनि गरिएको छ । के कारण सुरुङ्गमा समस्या आएको हो भन्ने कुराको खोजि नगर्नु र ढाक छोप गर्न माथिल्लो तहका कर्मचारीहरुलाई निष्काशन गर्नुले शंका पैदा भएको छ । सानो भन्दा सानो विषयमा समेत कमिटी गठन गरि भत्ता पचाउन कम्पनीले गम्भिर विषयमा किन छानविन कमिटी गठन गरेन रहस्यको विषय बनेको छ ।

जटिल समयमा परामर्शदाता कम्पनीमा बर्षौं देखि कार्यरत टिम लिडर (जसको मासिक तलब मात्र रु करिब ५५ लाख रहेको छ) लाई बिदा गर्ने निर्णय गर्नु, प्रशारण लाईनको विवाद समाधान अन्तिम अवस्थामा पुगाएका आयोजना प्रमुखको काज फिर्ता लगायतका कम्पनीका निर्णयले शंकाको सुविधा गर्ने अवस्था सिर्जना भएको छ । निर्माणाधिन सब स्टेसनको कार्य सम्पन्नहुन अझै बांकी रहेको अवस्था छ । भने ४०० के.भी. पलांती देखि लप्सीफेदी तथा खिम्तीको प्रशारण लाइनको कार्य अझै अनिश्चित रहेको छ ।