काठमाडौँ । बुधबार नेकपा एमालेका महासचिव शंकर पोखरेल र नेता महेश बस्नेतको बारा भ्रमणलाई लक्षित गरी जेनजी युवाहरूले गरेको शान्तिपूर्ण विरोध प्रदर्शन एमालेका कार्यकर्ताहरूसँगको झडपमा परिणत  भयो ।
यो झडपको मुख्य कारण जेनजी अगुवा सम्राट उपाध्यायसहितका युवाहरूमाथि भएको कथित हातपात र कुटपिट थियो। आज, बिहीबार, जेनजी युवाहरूको आक्रोश झनै बढेको देखियो। उनीहरूको माग छ— आफ्ना साथीहरूमाथि कुटपिट गर्ने एमाले नेता–कार्यकर्तालाई प्रहरीले तत्काल पक्राउ गरोस्।

प्रहरीले कुटपिटमा संलग्न दुईजनालाई पक्राउ गरिसकेको दाबी गरे पनि, जेनजी प्रदर्शनकारीहरूले यसलाई पर्याप्त मानेनन्। उनीहरूले सिमरा बजार क्षेत्रमा ठूलो संख्यामा भेला भएर टायर बालेर सडक अवरुद्ध पारे, जसले गर्दा यातायात पूर्णरूपमा ठप्प भयो। प्रदर्शनकारीहरू शान्ति सुरक्षाका लागि खटिएका प्रहरीसँग आमनेसामने भए। इलाका प्रहरी कार्यालय सिमराका डीएसपी वेदप्रकाश जोशीका अनुसार, सडक खुलाउने प्रयास गर्दा युवाहरू झनै आक्रोशित बने र प्रहरीमाथि ढुंगाइँट्टा प्रहार गर्न थाले।

‘जेनजीको हिजोको प्रदर्शनको नेतृत्व गरेकाहरूसँगको समझदारीअनुसार हामीले दुईजनालाई पक्राउ गरिसकेका छौं,’ डीएसपी जोशीले भने, ‘तर, आज पनि प्रदर्शन नरोकिएपछि हामीले सडक खुलाउन खोज्दा झडप भयो। हामीमाथि चारैतर्फबाट आक्रमण भएपछि अहिले हामी पछि हटेका छौं।’ प्रहरी पछि हट्नुपरेको यो घटनाले जेनजी युवाहरूको सङ्ख्यात्मक र भावनात्मक बलको स्पष्ट संकेत गर्छ। झडपमा दुवैतर्फका केही व्यक्ति घाइते भएका छन्, जसको यकिन विवरण आउन बाँकी छ।

प्रदर्शन उग्र बनेपछि सिडिओले बोलाए जेनजी

बाराको स्थिति नियन्त्रणबाहिर जाने संकेत देखिएपछि प्रमुख जिल्ला अधिकारी (सीडीओ) धर्मेन्द्रकुमार मिश्रले आन्दोलनरत जेनजी युवालाई वार्ताका लागि आह्वान गरेका छन्। उनले जेनजी अगुवा सम्राट उपाध्यायलाई टेलिफोन गरी संवादबाटै समस्याको समाधान गर्नुपर्नेमा जोड दिए। यद्यपि, वार्ताको स्थानलाई लिएर दुई पक्षबीच अडान देखिएको छ। सीडीओ मिश्रले जेनजी अगुवाहरूलाई जिल्ला प्रशासन कार्यालयमा बोलाए पनि, जेनजी अगुवा उपाध्यायले भीड प्रशासन कार्यालयतर्फ जाँदा थप जोखिम निम्त्याउन सक्ने भन्दै आफूहरू त्यहाँ आउन नसक्ने बताएका छन्। बरु, उनीहरूले सीडीओ लगायतका अधिकारीहरूलाई इलाका प्रहरी कार्यालय सिमरामा आएर वार्ता गर्नुपर्ने अडान राखेका छन्। उपाध्यायले प्रहरीको लाठीचार्जबाट धेरै जेनजी घाइते भएको भन्दै आफ्नो पक्षको अडानलाई बलियो बनाएका छन्। यो अडानले जेनजी समूह स्थापित प्रशासनिक केन्द्रभन्दा आफ्नो प्रभाव क्षेत्रमा नै शक्तिको सन्तुलन कायम राख्न चाहेको देखाउँछ।

खासमा किन सडकमा आए जेनजी ?

बाराको सिमरामा यो अप्रत्याशित अशान्तिको बीउ बुधबार बिहान रोपिएको थियो। एमालेका महासचिव शंकर पोखरेल र नेता महेश बस्नेतको परवानीपुरमा आयोजना गरिएको कार्यक्रममा भाग लिन सिमरा विमानस्थल हुँदै जाने कार्यक्रम थियो। जेनजी समूह, जसले आफूलाई भ्रष्टाचार, कुशासन र राजनीतिक बेथितिविरुद्धको विद्रोहबाट संगठित समूह मान्छ, उनीहरूले स्थापित राजनीतिक नेतृत्वको यो गतिविधिलाई बेथितिको निरन्तरताको रूपमा हेरे।

सुधन गुरुङको नेतृत्वमा रहेको र मधेश प्रदेश संयोजक शिव यादवले समन्वय गरेको यो समूहले एमाले नेताहरूको आगमनको विरोध गर्ने तयारी ग¥यो। बारा जिल्ला संयोजक सम्राट उपाध्यायले मंगलबार राति नै सामाजिक सञ्जालमा ‘निर्वतमान हत्यारा सरकार विरुद्ध शान्तिपूर्ण प्रर्दशन’ गर्ने अपिल गरेका थिए। बुधबार बिहानै, एमाले नेताहरूलाई स्वागत गर्न विमानस्थलनजिकै एमाले कार्यकर्ता भेला भएका थिए। सिमरा चोकबाट विरोधका लागि आएका जेनजी युवाहरू पनि सोही स्थान नजिकै भेला भए। बिहान करिब ८ बजेतिर सिमरा चोकमा वादविवाद सुरु भयो र यसै क्रममा केही व्यक्तिले जेनजी अगुवा सम्राट उपाध्यायसहितका युवाहरूमाथि हातपात गरे। सार्वजनिक भिडियो फुटेजहरूले हातपातपछि आक्रोशित युवाहरू थपिएर विमानस्थलको गेटभित्र छिर्न प्रयत्न गरेको र प्रहरीसँग घम्साघम्सी भएको देखाउँछ। जेनजी समूहले एमालेका कार्यकर्ताहरूले नै आक्रमण गरेको दाबी गरे पनि, एमालेका स्थानीय नेताहरूले भने कुटपिटमा संलग्न व्यक्तिको पहिचानबारे अनभिज्ञता प्रकट गरेका छन्।

झडपले स्थिति यति छिटो बिगार्यो कि विमानस्थल प्रमुख विष्णुप्रसाद अधिकारीले ठूलो क्षति र दुर्घटनाबाट बच्न सिमरा विमानस्थल नै बन्द गर्ने अप्रिय निर्णय लिनुप¥यो। उडान प्रभावित भएपछि एमालेका नेताहरू सिमरा उत्रिन सकेनन्। स्थिति नियन्त्रणमा नआउने देखेपछि जिल्ला प्रशासन कार्यालय बाराले दिउँसो साढे १२ बजेदेखि साँझ ८ बजेसम्मका लागि कफ्र्यु आदेश जारी गर्न बाध्य भयो। प्रमुख जिल्ला अधिकारी धर्मेन्द्रकुमार मिश्रका अनुसार सरकारी सम्पत्ति र पदाधिकारीको सुरक्षाका लागि कफ्र्यु लगाइएको थियो। तर, आक्रोशित जेनजी युवाहरूले कफ्र्युको समेत उल्लंघन गर्दै प्रदर्शन जारी राखे, जसले युवा आक्रोशको गहिराइ र प्रशासनलाई परेको ठूलो चुनौतीलाई स्पष्ट पार्छ। घाइते भएका जेनजी युवाहरूले सिमरा अस्पतालमा उपचार गराएर कुटपिटमा संलग्नविरुद्ध इलाका प्रहरी कार्यालय सिमरामा जाहेरी पनि दिएका छन्। जिल्ला प्रहरी कार्यालय बाराका प्रमुख एसपी सन्तोष तामाङले जाहेरीमा स्थानीय एमाले नेता, कार्यकर्ताले कुटपिट गरेको उल्लेख भएको जानकारी दिएका छन्।

मानव अधिकार आयोगको ध्यानाकर्षण

बारामा उत्पन्न परिस्थितिलाई राष्ट्रिय मानव अधिकार आयोगले गम्भीर रूपमा लिएको छ। आयोगले विज्ञप्ति जारी गर्दै बाराको सिमरामा शान्ति सुरक्षा मजबुत बनाउन सरकारलाई निर्देशन दिएको छ। आयोगका प्रवक्ता डा. टीकाराम पोखरेलद्वारा जारी विज्ञप्तिमा भनिएको छ कि, आयोगले घटनाको अनुगमन गरिरहेको छ। आयोगले शान्ति सुरक्षाको स्थितिलाई मजबुत बनाउन, आगामी दिनमा यस्ता घटना दोहोरिन नदिन, सबै पक्षको विचार र अभिव्यक्ति स्वतन्त्रताको सम्मान गर्ने वातावरणको सिर्जना गर्न, घटनाको छानबिन गर्न एवम् घाइतेहरूको प्रभावकारी उपचारको व्यवस्था मिलाउन नेपाल सरकारलाई निर्देशन दिएको छ। आयोगले संयमताका साथ स्थितिलाई सामान्यीकरण गर्ने कार्यमा सहयोग गर्न पनि सबै पक्षलाई आग्रह गरेको छ। बुधबारको विवादपछि आक्रोशित भीड सिमरा विमानस्थलतर्फ अघि बढी झडप हुँदा एयरपोर्टको गेटमा क्षति पुगेको, उडान प्रभावित भएको र स्थानीय प्रशासनले कफ्र्यु जारी गरेको पाइएको आयोगले उल्लेख गरेको छ। घाइतेहरूको नगर अस्पतालमा उपचार भएको र उनीहरूले स्थानीय प्रहरी कार्यालयमा जाहेरी दिएको प्रारम्भिक जानकारी आयोगलाई प्राप्त भएको छ।

आगामी फागुन २१ गतेका लागि निर्वाचन घोषणा भइसकेको अवस्थामा यस्ता घटना हुनुले निर्वाचनको सहज वातावरण बन्न नसक्ने र शान्ति सुरक्षामा गम्भीर असर पर्नेतर्फ आयोगले नेपाल सरकार र सम्बन्धित सबै पक्षलाई गम्भीर हुन ध्यानाकर्षण गराएको छ। आयोगले यस्ता घटनाले संविधानको धारा १७ मा उल्लेखित स्वतन्त्रताको हक हनन हुनुका साथै निर्वाचनका सरोकारवालाहरूबीच आपसी सद्भावमा समेत प्रतिकूल प्रभाव पार्ने चेतावनी दिएको छ।

बारा झडपले दिएका चार सन्देश

बाराको यो घटनाले नेपालको वर्तमान राजनीतिक र सामाजिक अवस्थाबारे चारवटा दीर्घकालीन महत्त्वका सन्देशहरू दिएको छः

१. एमालेलाई सिधा चुनौतीः जेनजी आन्दोलनले स्थापित राजनीतिक दलहरू र तिनका नेताहरूको विकास र सुशासनमा ध्यान नदिएको भन्दै विरोध गर्दै आएको छ। सिमराको झडपले जेनजी युवाहरू अब प्रमुख राजनीतिक दल एमालेलाई सिधै चुनौती दिन तयार रहेको स्पष्ट सन्देश दिएको छ। यो घटनाले स्थापित दलहरूका गतिविधिमा अवरोध पु¥याउँदा सशक्त प्रतिरोध गर्ने युवाहरूको दृढ संकल्पलाई उजागर गरेको छ, जसलाई अब राजनीतिक दलहरूले बेवास्ता गर्न सक्ने छैनन्। युवा आक्रोशको यो शक्ति अब दलीय राजनीतिभन्दा बाहिरबाट पनि निर्णायक शक्ति बन्न सक्ने संकेत हो।

२. भविष्यका चुनावमाथि खतराः एमालेका अध्यक्ष केपी शर्मा ओलीले पार्टी केन्द्रीय कार्यालय, च्यासलमा बोल्दै निर्वाचनको वातावरणमाथि नै गम्भीर प्रश्न उठाएका थिए। उनले ‘कसैले भेला गर्छ, सभा गर्छ। त्यसैमा भौतिक आक्रमण गर्ने? सभा गर्न नदिने? यस्तो वातावरणमा कसरी चुनाब हुनसक्छ?’ भन्दै निर्वाचनको निष्पक्षता र सुरक्षामाथि चिन्ता व्यक्त गरे। यदि दलहरूले शान्ति र निर्भयपूर्वक सभा तथा भेला गर्न नसक्ने अवस्था सिर्जना हुन्छ भने लोकतान्त्रिक प्रक्रियाअनुसार स्वतन्त्र र निष्पक्ष चुनाव हुन कठिन हुनेछ, जसले लोकतन्त्रको भविष्यमाथि नै प्रश्नचिह्न खडा गर्छ।

३. राजनीतिक द्वन्द्वको बढ्दो खतराः जेनजी समूहको शान्तिपूर्ण विरोध प्रदर्शनमाथि सुनियोजित आक्रमण भएको दाबी र त्यसको परिणामस्वरूप भएको उग्र प्रदर्शनले दुई पक्षले एकअर्कालाई सहिष्णुताका साथ स्वीकार्न नसकेको देखाउँछ। यसले देशको राजनीतिक वातावरणमा ध्रुवीकरण बढ्दै गएको संकेत गर्छ। राजनीतिक विवाद अब समूह र व्यक्ति केन्द्रित द्वन्द्वमा परिणत हुने खतरा बढेको छ। विशेषगरी, जेनजी युवाहरूले विगतमा आन्दोलनको बलमा केपी शर्मा ओलीको सरकार ढालेको पृष्ठभूमिमा, यी दुई पक्षबीचको तनावले भविष्यमा थप द्वन्द्व निम्त्याउन सक्ने जोखिम उच्च छ।

४. राजनीतिक ध्रुवीकरणको खतरनाक मोडः यो घटना देशभरि सञ्जाल फैलिएको एउटा ठूलो राजनीतिक दलका नेतालाई अवरोध गर्न खोजेको एउटा महत्त्वपूर्ण उदाहरण हो। यसले संकेत गरेको अर्को खतरनाक सन्देश के हो भने, स्थापित दलहरूले युवाको विरोधलाई आफ्नो सत्ता र शक्तिमाथिको सिधा चुनौतीको रूपमा लिन्छन्। उता, जेनजी युवाहरू दलका गतिविधिहरूलाई देशको बेथितिको निरन्तरता ठान्छन्। दुई पक्षको यो गहिरो वैचारिक ध्रुवीकरणले राजनीतिक समझदारी र सहकार्यको सम्भावनालाई कमजोर बनाउँछ। यसले नेपालको राजनीतिक भविष्य थप जटिल र द्वन्द्वग्रस्त हुन सक्ने देखाउँछ।

बुधबारको सिमरा झडप र त्यसपछिको बिहीबारको उग्र प्रदर्शनले नेपालको राजनीतिक वातावरण अझै स्थिर भइनसकेको र युवा आक्रोशको ज्वारभाटा दलीय राजनीतिभन्दा बाहिरबाट पनि सशक्त रूपमा उठ्न सक्ने देखाएको छ। यो जेनजी प्रदर्शन एमालेका नेताहरूको भ्रमणको विरोधमा मात्रै सीमित नभएर, वर्षौंदेखिको राजनीतिक बेथिति र युवा पुस्तामा देखिएको निराशाको एकीकृत अभिव्यक्ति हो। प्रहरी प्रशासनले दुईजनालाई पक्राउ गरेको दाबी गरे पनि, जेनजी युवाहरूले सम्पूर्ण संलग्न व्यक्तिहरूमाथि कारबाही नभएसम्म आन्दोलन नरोक्ने अडानमा छन्। सीडीओले वार्ताको आह्वान गरे पनि, वार्ताको स्थानलाई लिएर देखिएको अडानले समाधानको प्रक्रियालाई तत्काल अगाडि बढाउन चुनौती दिएको छ।

लोकतान्त्रिक प्रक्रिया र राजनीतिक स्थिरतामा दीर्घकालीन नकारात्मक असर पर्न सक्ने भएकाले, दुवै पक्षले तत्काल संयमता अपनाउनु र वार्ताको माध्यमबाट समाधान खोज्नु अपरिहार्य छ। अन्यथा, राजनीतिक ध्रुवीकरण र द्वन्द्वको यो खतरनाक मोडले देशको शान्ति र विकासमा गम्भीर असर पार्न सक्छ। यो घटनाले स्थापित राजनीतिक दलहरूलाई युवाहरूको आवाज र उनीहरूको विरोधलाई बेवास्ता गर्नु अब सम्भव छैन भन्ने कडा सन्देश दिएको छ।