ओडीआई हैसियत जोगाउने कि च्यालेन्ज लिगमा धकेलिने? ओमानको मैदानमा सुरु हुँदैछ नेपाली क्रिकेटको सबैभन्दा ठूलो अग्निपरीक्षा । अङ्क तालिकामा केवल एक अङ्कको अन्तर, क्यानडाविरुद्धका दुई खेलले नै तय गर्नेछन् नेपाली क्रिकेटको आगामी चार वर्षको भविष्य । चार खेल, ३६० ओभर र नेपाली क्रिकेटको अस्तित्व, ओमानको मैदानमा के नेपालले रच्न सक्ला इतिहास वा गुमाउला ओडीआई स्टाटस?
००००

काठमाडौं । इतिबेला नेपाली क्रिकेट एउटा महत्वपूर्ण र निर्णायक मोडमा उभिएको छ। आईसीसी पुरुष क्रिकेट विश्वकप ‘लिग–२’ को अन्तिम शृङ्खला खेल्न ओमान प्रस्थान गर्ने तयारीमा रहेको नेपाली राष्ट्रिय क्रिकेट टोलीका लागि यो भ्रमण एउटा सामान्य खेल तालिकाको निरन्तरता मात्र रहेन यही असोज २१ गते बुधबारदेखि ओमानको अल अमेरात क्रिकेट मैदानमा सुरु हुने त्रिकोणात्मक शृङ्खलामा नेपालले घरेलु टोली ओमान र क्यानडासँग खेल्दा त्यसले नेपाली क्रिकेटको आगामी चार वर्षको भविष्यको रेखा कोर्नेछ।

यो शृङ्खला नेपालका लागि आफ्नो बहुमूल्य एकदिवसीय अन्तर्राष्ट्रिय (ओडीआई) मान्यता जोगाउन ‘गर या मर’ को लडाइँ हो। विश्व क्रिकेटको मानचित्रमा आफूलाई स्थापित गर्न वर्षौंको संघर्षपछि प्राप्त गरेको ओडीआई स्टाटस गुम्ने खतराको तरबार नेपाली टोलीको टाउकोमाथि झुन्डिएको छ। लिग–२ को वर्तमान अङ्कतालिका र नेपालको प्रदर्शनको गणितीय विश्लेषण गर्दा ओमान भ्रमण नेपाली टोलीका लागि अस्तित्व रक्षाको अन्तिम परीक्षा साबित हुने निश्चित छ।

आठ टोली सहभागी आईसीसी विश्वकप लिग–२ मा हरेक टोलीले ३६ खेल खेल्नुपर्ने प्रावधान छ। नेपालले यस चक्रका ३२ खेल खेलिसकेको छ, जसमा ११ जित, १९ हार र २ खेलमा नतिजाविहीन हुँदै मात्र २४ अङ्क जोड्न सकेको छ। यो नतिजाका कारण नेपाल अङ्कतालिकाको सातौँ स्थानमा खुम्चिएको छ। नेपालभन्दा ठ्याक्कै एक स्थान माथि अर्थात् छैटौँ स्थानमा रहेको क्यानडाको २५ अङ्क छ भने चौथो स्थानमा रहेको बलियो टोली ओमानको ३१ अङ्क छ। प्रतियोगिताको ढाँचाअनुसार शीर्ष चार टोलीले सिधै सन् २०२७ को विश्वकप छनोट प्रतियोगितामा स्थान सुरक्षित गर्नेछन्। नेपालका लागि शीर्ष चारमा पर्ने सम्भावना लगभग समाप्त भइसकेको छ।

अब नेपालको एकमात्र लक्ष्य भनेको बाँकी रहेका चार खेलमा उत्कृष्ट नतिजा ल्याएर अङ्कतालिकाको कम्तीमा शीर्ष ६ भित्र अटाउनु हो। यदि नेपाल शीर्ष छ भित्र पर्न सकेन र पुछारका दुई टोलीमा सीमित भयो भने, नेपाली क्रिकेट च्यालेन्ज लिगतर्फ घटुवा हुनेछ, जसको सिधा अर्थ ओडीआई मान्यता खोसिनु हो। ओडीआई मान्यता गुम्नु भनेको आईसीसीबाट प्राप्त हुने आर्थिक अनुदान, उच्चस्तरका खेल खेल्ने अवसर र अन्तर्राष्ट्रिय एक्सपोजर सबै गुमाउनु हो, जसले नेपाली क्रिकेटलाई एक दशक पछाडि धकेल्नेछ ।

यस शृङ्खलामा नेपालले खेल्ने चार खेलमध्ये क्यानडाविरुद्धका दुई खेल सर्वाधिक निर्णायक हुनेछन्। नेपालले असोज २५ र ३१ गते क्यानडाको सामना गर्नेछ भने असोज २७ र कात्तिक २ गते घरेलु टोली ओमानसँग भिड्नेछ। अङ्कतालिकामा नेपाल र क्यानडाबिच केवल एक अङ्कको मात्र झिनो अन्तर छ। यसको रणनीतिक अर्थ के हो भने, नेपालले क्यानडालाई दुवै खेलमा पराजित गर्न सकेको खण्डमा अङ्कतालिकामा स्वतः छैटौँ स्थानमा उक्लिनेछ र आफ्नो एकदिवसीय मान्यता सुरक्षित गर्नेतर्फ ठूलो फड्को मार्नेछ। तर, क्यानडाविरुद्ध अङ्क गुमाउनु भनेको नेपालका लागि घातक हुनेछ ।

अर्कोतर्फ, ओमान आफ्नै घरेलु मैदानमा खेल्ने भएकाले ऊसँग अङ्क खोस्न नेपाललाई केही हदसम्म कठिन हुनेछ। यद्यपि, क्रिकेट अनिश्चितताको खेल हो र नेपालले आफ्नो क्षमताको उच्चतम बिन्दुमा रहेर प्रदर्शन गर्न सकेमा ओमानलाई पनि स्तब्ध पार्न असम्भव छैन। त्यसैले अन्तिम शृङ्खलामा नेपालले कुनै पनि हालतमा आफ्नो क्षमताभन्दा बढी अङ्क निकाल्नुपर्ने दबाब छ।

यो दबाबपूर्ण शृङ्खलाका लागि नेपाली टोलीको नेतृत्वमा पनि महत्वपूर्ण परिवर्तन भएको छ। स्पिनर सन्दीप लामिछानेले पुनः एकदिवसीय टोलीको कप्तानी सम्हालेका छन्। मैदानभित्रको रणनीति र बलिङ आक्रमणमा सधैँ अब्बल मानिने सन्दीपको नेतृत्व क्षमता ओमानमा कसीमा तौलिनेछ। उनी र मुख्य प्रशिक्षक स्टुअर्ट लका लागि यो शृङ्खला रणनीतिक र प्राविधिक दुवै हिसाबले ठूलो चुनौती हो। नेपालले भर्खरै मलेसियामा सम्पन्न एसीसी प्रिमियर कपको उपाधि जितेर एसिया कपमा स्थान सुरक्षित गरेको छ। उक्त प्रतियोगिताको फाइनलमा यूएईलाई ४४ रनले हराउँदा आसिफ शेखको सानदार १०२ रन र करण केसीको ३ विकेट महत्वपूर्ण थियो भने सन्दीप लामिछाने १७ विकेटसहित प्रतियोगिताकै सर्वोत्कृष्ट खेलाडी घोषित भएका थिए।

यो उपाधिले टोलीको मनोबल पक्कै बढाएको छ, तर एसोसिएट क्रिकेटको वास्तविकता के हो भने प्रिमियर कप र विश्वकप लिग–२ को स्तरमा निकै ठूलो भिन्नता छ। लिग–२ मा नेपालको प्रदर्शन सधैँ अस्थिर र निराशालाग्दो रहँदै आएको छ। विशेषगरी नेपाली टोलीमाथि लाग्दै आएको सबैभन्दा ठूलो आरोप भनेको ’घरेलु मैदानको शेर’ हुनु हो। कीर्तिपुरको मैदानमा दर्शकको हुटिङ र चिरपरिचित पिचमा उत्कृष्ट खेल्ने नेपाली टोली विदेशी भूमिमा पुग्नेबित्तिकै तासको महलजस्तै ढल्ने गरेको छ।

विदेशी पिचको बाउन्स, स्विङ र फरक परिस्थितिमा नेपाली ब्याटरहरूले क्रिजमा टिक्ने धैर्यता र प्राविधिक सक्षमता देखाउन सकेका छैनन्। कप्तान सन्दीप आफैँले पनि यो कमजोरीलाई स्वीकार गर्दै विदेशी मैदानमा घरेलु स्तरको प्रदर्शन दोहोर्याउन समस्या भइरहेको बताएका छन्। ओमानको अल अमेरात मैदानमा यो मनोवैज्ञानिक र प्राविधिक तगारो पन्छाउनु प्रशिक्षक स्टुअर्ट लको मुख्य अभिभारा हुनेछ।

यस पटकको टोली छनोटले पनि धेरै प्रश्न र रणनीतिक बहस सिर्जना गरेको छ। ओमान भ्रमणका लागि घोषित १५ सदस्यीय टोलीमा नेपाली क्रिकेटका दुई महत्वपूर्ण खेलाडी— ओपनर कुशल भुर्तेल र अनुभवी तीव्र गतिका बलर सोमपाल कामी— अटाएका छैनन्। लगातार खराब फर्मबाट गुज्रिरहेका भुर्तेललाई टोलीबाट बाहिर राख्नुलाई नेपाल क्रिकेट संघ (क्यान) र छनोट समितिको कठोर तर आवश्यक कदमका रूपमा विश्लेषण गरिएको छ।

भुर्तेलले लिग–२ का पछिल्ला खेलहरूमा टोलीलाई राम्रो सुरुवात दिन सकेका थिएनन्, जसको प्रत्यक्ष असर मध्यक्रममा पर्ने गरेको थियो। एसीसी प्रिमियर कपमा पनि टोली बाहिर रहेका उनलाई ओमान भ्रमणमा पनि नराख्नुले अब नेपाली क्रिकेटमा नामभन्दा पनि प्रदर्शनलाई प्राथमिकता दिन थालिएको देखिन्छ । यद्यपि, क्यानले यसबारे विस्तृत आधिकारिक धारणा सार्वजनिक नगर्दा फ्यानहरूमाझ केही अन्योल भने बाँकी नै छ। भुर्तेलको अनुपस्थितिमा अब ओपनिङको सम्पूर्ण भार आसिफ शेख, अर्जुन कुमाल र देव खनालको काँधमा आएको छ। पछिल्लो एक वर्षमा राम्रो सम्भावना देखाएका यी युवा खेलाडीहरूका लागि ओमान भ्रमण आफूलाई अन्तर्राष्ट्रिय स्तरमा प्रमाणित गर्ने सुनौलो अवसर हो। उनीहरूले नयाँ बलको सामना कसरी गर्छन् भन्ने कुराले नै खेलको पूरै नतिजा तय गर्नेछ।

त्यसैगरी, बलिङतर्फ सोमपाल कामी र हेमन्त धामीलाई बाहिर राख्दै नन्दन यादवलाई भित्र्याइएको छ। सोमपालजस्ता अनुभवी बलर नहुँदा सुरुवाती ओभरहरूमा विकेट निकाल्ने र रन रोक्ने जिम्मा अब पूर्ण रूपमा करण केसी र नन्दन यादवमा निर्भर हुनेछ। मध्यम गतिको बलिङमा गुलशन झाले पनि महत्वपूर्ण भूमिका खेल्नुपर्नेछ। तर, ओमान भ्रमणका लागि छनोट गरिएको टोलीको संरचनालाई गहिरिएर हेर्ने हो भने, नेपालले तीव्र गतिभन्दा पनि स्पिन बलिङमा आफ्नो सम्पूर्ण दाउ लगाएको स्पष्ट देखिन्छ।

बायाँहाते स्पिनर शाहब आलमको पुनरागमनले टोलीको स्पिन आक्रमणलाई थप विविधता दिएको छ। ओमानको पिच सामान्यतया स्पिनरहरूका लागि केही सहयोगी हुने अनुमानका साथ कप्तान सन्दीप लामिछाने, ललित राजवंशी, शाहब आलम र शेर मल्ललाई विशेषज्ञ स्पिनरका रूपमा मैदानमा उतार्ने रणनीति प्रशिक्षक लले बनाएको बुझ्न सकिन्छ। यसका अतिरिक्त दीपेन्द्रसिंह ऐरी, बशिर अहमद र ईशान पाण्डेजस्ता अलराउन्डरले पनि स्पिन बलिङमा महत्वपूर्ण योगदान दिन सक्छन्। नेपालको यो ’स्पिन–हेभी’ रणनीतिले क्यानडा र ओमानका ब्याटरहरूलाई कति दबाबमा राख्न सक्छ, त्यसले नै खेलको दिशा तय गर्नेछ।

अन्ततोगत्वा, ओमानको यो यात्रा नेपाली क्रिकेटको ३६ खेल लामो लिग–२ चक्रको अन्तिम अध्याय हो। यो चारवटा एकदिवसीय खेललाई खेलमात्र नभएर नेपाली क्रिकेटले अहिलेसम्म हासिल गरेको प्रतिष्ठा जोगाउने युद्धका रुपमा हेरिएको छ । नयाँ कप्तानको काँधमा आएको जिम्मेवारी, टोली संरचनामा गरिएको व्यापक परिवर्तन, युवा खेलाडीहरूमाथिको असीमित भरोसा र अनुभवी खेलाडीहरूको अनुपस्थितिले सिर्जना गरेको शून्यता— यी सबै परिदृश्यका बीच नेपाली टोली अल अमेरातको मैदानमा उत्रिनेछ।

ब्याटिङमा देखिएको पुरानो रोग सुधार्दै, स्पिन बलिङको हतियारलाई धारिलो बनाएर मैदानमा उत्कृष्ट नतिजा निकाल्नुको विकल्प नेपालसामु छैन। अङ्कतालिकामा सुधार गर्दै शीर्ष ६ मा परेर ओडीआई हैसियत सुरक्षित गर्न सके नेपालले आगामी दिनमा विश्व क्रिकेटमा थप फड्को मार्ने अवसर पाउनेछ, अन्यथा च्यालेन्ज लिगमा फेरी मेहनत गर्नुपर्ने दिन आउने निश्चित छ ।