जीवन एउटा यात्रा हो। यो भनाइ पुरानै भए पनि यसको गहिराइ हरेक दिन झन्-झन् बढ्दै जान्छ। यो यात्रा कहिले रमाइलो हुन्छ, कहिले पीडादायी। हामी यात्रा गर्दै जाँदा कति अनुहारहरू भेट्छौं, तिनैमध्ये कतिजना यात्राको सहयात्री बन्छन्—केही समयका लागि मात्र, केही सधैंका लागि। तर कहिलेकाहीँ यस्तो पनि हुन्छ, जब कुनै यात्री हाम्रो जीवनमा यति गहिरो छाप छोडेर जान्छ, कि ऊ छुटे पनि हामीले उसलाई कहिल्यै बिर्सन सक्दैनौं। त्यस्ता यात्रीहरू छुटेपछि पनि मनभित्र बसिरहन्छन्। हरेक स्टेशनमा उनीहरूको सम्झनाले मन झस्किन्छ।मन कहिलेकाहीँ फेरि त्यो अधुरो मिलनको कल्पनामा रमाउँछ—के त्यो यात्रा साँच्चै सकिएको थियो? वा त्यो एउटा लामो कथाको पहिलो अध्याय मात्र थियो? के फेरि भेट हुने सम्भावना अझै बाँकी छ?
त्यो दिन पनि म यस्तै एउटा यात्रामा थिएँ, तर त्यो भौतिक यात्राभन्दा बढी मेरो आफ्नै मनभित्रको दिशाहीन यात्रा थियो। काठमाडौंको कलंकी बसपार्क, बिहानको चिसो हटेको थिएन। आकाश कालो बादलले ढाकिएको थियो र झरझर परेको बर्खे झरीले सडकलाई पखालिरहेको थियो। मानिसहरूको दौडधूप र गाडीको हर्नको कोलाहलबीच म पोखरा जाने बस कुरिरहेको थिएँ। कानमा इयरफोन त थियो, तर मनले गीत सुन्न सकेको थिएन। मनभित्र एक किसिमको रित्तोपन थियो, जुन सहरको भीडले पनि भर्न सकेको थिएन।
त्यहीबेला उनी आइन्। एक हातमा निलो रङको छाता, अर्को हातमा एउटा किताब। उनको आगमन कुनै नाटकीय थिएन, तर त्यो सामान्य दृश्यमा पनि एक किसिमको शान्ति थियो। उनी झरीबाट बच्दै प्रतीक्षालयमा आइपुग्दा, उनको नजर सिधै किताबमा थियो, मानौं बाहिरी संसारको कोलाहलले उनलाई छुँदैनथ्यो। बस आयो, र संयोगले हाम्रो सिट सँगै परेछ। झ्याल छेउको सिट मेरो थियो, र उनी मेरो छेउमा बसिन्। सुरुमा केही बोलचाल भएन, बस गुड्न थाल्यो। मैले इयरफोन निकालें र झ्यालबाहिर हेर्न थालें। उनले भने आफ्नो किताब खोलेर त्यसैमा डुबिन्।
करिब एक घण्टापछि, मैले नै मौनता तोड्ने साहस गरेँ। “बसमा किताब पढ्न गाह्रो हुँदैन? अक्षरहरू हल्लिँदा आँखा दुख्दैन?” उनले किताबबाट नजर हटाइन् र मतिर हेरेर हल्का मुस्कुराइन्। “बर्खामा त किताबसँगै यात्रा गर्न झनै रमाइलो लाग्छ,” उनले भनिन्, “बाहिर पानी परिरहेको होस्, भित्र अक्षरहरूको संसारमा हराउन पाइयोस्। योभन्दा सुन्दर यात्रा के हुन्छ र?” यही एउटा वाक्यबाट हाम्रो संवादको यात्रा सुरु भयो, जुन पाँच घण्टाको बस यात्राभन्दा धेरै लामो र गहिरो साबित भयो।
हाम्रो कुराकानी किताबबाट सुरु भएर जीवनका अनेकौं पाटासम्म फैलियो। उनले पारिजातको दर्शनबारे कुरा गरिन्, मैले भूपी शेरचनका कविता सुनाएँ। हामीले साहित्य, संगीत, सपना र जीवनका भोगाइहरू साट्यौं। यति छोटो समयमा त्यत्रो आत्मीयता कसरी गाँसियो, म आफैं अचम्मित थिएँ। लाग्थ्यो, मानौं हामी वर्षौंदेखिका पुराना साथी हौं, जो कुनै मेलामा छुट्टिएर आज फेरि भेटिएका छौं। उनले आफ्नो सपनाबारे बताइन्—एउटा सानो पुस्तकालय खोल्ने। मैले आफ्नो लेखक बन्ने अधुरो इच्छाबारे सुनाएँ, जुन जागिरको दौडधूपमा कतै हराएको थियो। उनले आफ्नो नाम “समीक्षा” बताइन्।
तर हरेक सुन्दर यात्राको एउटा गन्तव्य हुन्छ, र कहिलेकाहीँ सहयात्रीको गन्तव्य फरक पर्छ। उनको स्टेशन दमौलीमा थियो, जुन मेरो गन्तव्यभन्दा अघि थियो। बस दमौली बजारमा प्रवेश गर्न लाग्दा उनले आफ्नो झोला मिलाउन थालिन्। मेरो मनमा एउटा अनौठो ढ्याङ्ग्रो ठोकियो। उनले उठ्दै भनिन्, “तपाईंसँगको साथ रमाइलो भयो। सायद फेरि कुनै यात्रामा भेट होला कि?” म मुस्कुराएँ, तर त्यो मुस्कानमा पीडा र अनिश्चितता मिसिएको थियो। “पक्कै,” मैले भनेँ, तर त्यो शब्द कति खोक्रो थियो, मलाई थाहा थियो। उनले हात हल्लाइन् र भीडमा बिस्तारै हराइन्। बस अघि बढ्यो, तर म त्यही सिटमा एकोहोरो झ्यालतिर हेरिरहेँ। उनको छेउको सिट खाली थियो, तर त्यो खाली सिटमा अझै उनको अस्तित्वको एउटा मीठो गन्ध बाँकी थियो।
दिनहरू हप्तामा, हप्ताहरू महिनामा, र महिनाहरू वर्षहरूमा बद्लिए। समयको नदी आफ्नै गतिमा बग्यो। म फेरि उही जागिर, उही दैनिकीमा अल्झिएँ। तर, मनको एउटा कुना स्थायी रूपमा त्यो बस यात्रामा अड्किएको थियो। त्यो सिट, त्यो संवाद, त्यो मुस्कान—सबै कुरा मेरो स्मृतिमा ताजा थिए। कतिपटक त्यो बस चढेँ, कतिपटक दमौलीको स्टेशनमा आँखा डुलाएँ, तर उनी कहिल्यै भेटिइनन्। हतारमा वा संकोचमा फोन नम्बर माग्न नसकेकोमा आफैंप्रति रिस उठ्थ्यो। सामाजिक सञ्जालमा “समीक्षा” नाम खोज्ने प्रयास पनि गरेँ, तर हजारौं समीक्षाहरूको भीडमा त्यो एउटा समीक्षालाई कसरी चिन्ने?
पाँच वर्ष बितिसकेछ। कहिलेकाहीँ जीवनले यस्ता अनौठा मोडहरू लिन्छ, जुन हाम्रो कल्पनाभन्दा पनि बाहिर हुन्छन्। एक साँझ, म भृकुटीमण्डपमा आयोजित पुस्तक प्रदर्शनीमा पुगेको थिएँ। एउटा हलमा नयाँ लेखकहरूसँगको परिचर्चा कार्यक्रम चलिरहेको थियो। एक युवती मञ्चमा बोल्दै थिइन्—उनको आवाज नरम तर यति गहिरो थियो कि त्यसले सबैको ध्यान खिचेको थियो। कार्यक्रमको अन्त्यमा सञ्चालकले उद्घोष गरे, “अब हामी धन्यवाद दिन चाहन्छौं आजकी हाम्रो वक्ता, युवा लेखक समीक्षा -लाई।” यो नाम सुन्नेबित्तिकै मेरो हृदय केही क्षणका लागि रोकिए जस्तो भयो। आवाज उही थियो, अनुहार अलिक परिपक्व देखिए पनि उही थियो।
कार्यक्रम सकिएपछि मानिसहरू उनलाई बधाई दिन झुम्मिए। साहस बटुलेर, म बिस्तारै भीड छिचोल्दै अगाडि बढेँ। जब उनको नजर ममाथि पर्यो, उनको मुस्कान एकछिनलाई रोकियो। “त्यो… त्यो बस यात्रा सम्झिनुहुन्छ?” मेरो मुखबाट काँपेको स्वरमा निस्कियो। उनले केही क्षण टोलाएर मलाई हेरिन् र हल्का मुस्कुराइन्। “त्यो किताब अझै छ मसँग,” उनले भनिन्, “र त्यो संवाद… मैले मेरो डायरीमा लेखिराखेकी छु।” त्यसपछि हामी दुवै केही बोल्न सकेनौं। आँखाले नै संवाद गरे, मौनताले नै वर्षौंको दूरीलाई एकै क्षणमा मेटाइदियो।
हामी अब दुई अपरिचित थिएनौं, न त केवल सम्झनाका पात्र। हामी जीवनको फरक मोडमा भेटिएका सहयात्री थियौं। हामी नजिकैको एउटा शान्त क्याफेमा गयौं। हामीले एकअर्कालाई बितेका वर्षहरूको कथा सुनायौं। उनले आफ्नो लेखन यात्राको संघर्ष र सफलताको कहानी सुनाइन्। मैले आफ्नो जीवनको एकरसता र त्यो यात्राले मनमा छाडेको गहिरो प्रभावबारे बताएँ। हाम्रो पुनर्मिलनमा कुनै भव्य उत्सव थिएन, न त भविष्यका कुनै ठूला अपेक्षाहरू थिए। थियो त केवल एक मौन स्वीकृति—कि हामी छुटेका थियौं, तर कहिल्यै हराएका थिएनौं।
हामीलाई लाग्छ, विछोड अन्तिम सत्य हो। तर कहिलेकाहीँ जीवनले सन्देश दिन्छ, यदि सम्बन्धको जरा साँचो छ भने, समय र संयोगले फेरि भेट गराउँछ। हामी यात्रु थियौं, र आजबाट फेरि एउटा नयाँ यात्रा सुरु भएको थियो। यो यात्रामा विगतको अनुभव थियो, वर्तमानको विश्वास थियो, र भविष्यप्रति एउटा साझा सहमतिमा मिलेको मौन यात्रा थियो।
“यात्रामा छुटेका यात्री” हराउने होइनन्। तिनीहरू समयसँगै यात्रा गर्छन्, र अन्ततः कुनै न कुनै मोडमा पुनः भेटिन्छन्—जहाँ मिलन शब्दमा होइन, मौनतामा व्यक्त हुन्छ, र जहाँ पुनर्मिलनको मिठास शब्दमा बयान गर्न नसकिने हुन्छ। त्यो साँझ, हामी एउटा नयाँ यात्राको सुरुवातमा थियौं। गन्तव्य अज्ञात थियो, तर सहयात्री ज्ञात थियो। र सायद, जीवनको सबैभन्दा सुन्दर यात्रा त्यही हो, जहाँ गन्तव्यभन्दा सहयात्री महत्वपूर्ण हुन्छ।
– बासुदेव बडु (कीर्तिपुर, काठमाडौं)
